Dikke papverf

Missing link impastotechniek

Rembrandt van Rijn zorgde voor een revolutie in de schilderkunst met zijn impastotechniek. Zijn werk krijgt een 3-D effect door een dikke laag verf die zorgt voor een soort van reliëf in zijn meesterwerk. De verflaag steekt uit ten opzichte van het oppervlak, hierdoor reflecteert er meer licht. En lichtwerking is een van de meest kenmerkende kenmerken van Rembrandts werk. Hoe hij dat deed is nu drie eeuwen later ontdekt door een internationaal onderzoeksteam onder leiding van de TU Delft en het Rijksmuseum, dat gebruik heeft gemaakt van de European Synchrotron Radiation Facility (ESRF) in Grenoble.

Het geheim van de Meester

We wisten al dat hij het het impasto-effect bereikte met materialen die van oudsher beschikbaar waren op de zeventiende-eeuwse Nederlandse kleurstoffenmarkt, namelijk het pigment loodwit – een mengsel van Pb3(CO3)2·(OH)2 (hydrocerussiet) en PbCO3 (cerussiet) – en organische oplosmiddelen (vooral lijnzaadolie). Nu weten we ook het laatste geheime ingrediënt: Pb5(CO3)3O(OH)2 ofwel plumbonacriet. Deze stof is uiterst zeldzaam in historische verflagen. Plumbonacriet is aangetroffen in sommige monsters van schilderijen uit de twintigste eeuw en in een aangetast rood loodpigment in een schilderij van Van Gogh. Geen ongelukje of een verdwaald stofje, want onderzoek toont dat de toepassing het resultaat is van een bedoelde synthese. De aanwezigheid van plumbonacriet wijst op een alkalisch oplosmiddel. Op basis van historische teksten wordt gedacht dat Rembrandt voor dit doel loodoxide (loodglit) aan de olie toevoegde om een pasta-achtige verf te krijgen.  Al kunnen er bij het drogen van de verf ook allerlei nieuwe producten in een verf ontstaan. De vondst maakt het mogelijk om specifieke impasto-achtige monsters te gaan reconstrueren voor reparatie en veroudering.  Zowel in CO2-rijke en CO2-vrije atmosferen om te bekijken waar de carbonaten in plumbonacriet vandaan komen als ook in vochtige en droge omstandigheden om het effect van water te beoordelen. Vervalsers weten wat hun te doen staat:  al is nog onbekend of de stof zich voordoet in al zijn schilderijen. Ook dat wordt nader onderzocht.

Samenwerking

Het werk, onder leiding van de afdeling Materials Science and Engineering van de TU Delft en het Rijksmuseum, wordt uitgevoerd in samenwerking tussen de academische wereld (Institut de Recherche de Chimie van de Universiteit van Parijs en de Universiteit van Amsterdam), onderzoeksinstituten voor cultureel erfgoed (C2RMF: Centre de Recherche et des Restauration des Musées de France), musea (Rijksmuseum en Mauritshuis) en de ESRF.

Elders op dit blog:

Advertenties

Typex tekent op

Stripschapprijs 2019 winnaar

Typex gaf al eerder een mooie graphic novel uit over Rembrandt waarvoor hij de Stripschap-penning voor Album van het Jaar ontving.

Nu is de illustere Andy Warhol de hoofdpersoon in een feitelijke fictie. Deels berustend op feitjes, documentaires en boeken met een flinke scheut fantasie erdoorheen. Wat is feit? Wat niet?  Een dikke pil, maar liefst 568 bladzijden voor € 36,-. Net zoals Rembrandt lees je er niet zomaar doorheen. Er zitten veel lagen in.  Een kuitenbijtertje, 15+. Warhol in tien delen. Van Madonna, Mohammed Ali (wie?) tot Donald Trump, ze komen allemaal langs in zijn leven.

Groet en ontmoet

De Stripschapprijs wordt sinds 1974 jaarlijks toegekend aan een striptekenaar of tekstschrijver die zich buitengewoon verdienstelijk heeft gemaakt voor het beeldverhaal in het algemeen en het Nederlandse beeldverhaal in het bijzonder. De uitreiking is op 23 maart in de Utrechtse Jaarbeurshal.

Zie elders op dit blog:

Kunst en politiek: gescheiden / verbonden

War on Terror en propaganda in de 21e eeuw

Kunstenaar Jonas Staal (34) onderzoekt de relatie tussen kunst, democratie en propaganda. Hij heeft de Charlotte Köhler Prijs 2016 gewonnen, een aanmoedigingsprijs voor jonge kunstenaars. “Een kunstwerk is voor mij nooit af, maar eerder een doorlopend proces: elk werk schept de voorwaarden voor de mogelijkheid van een volgend werk”.

Naast zijn kunstprojecten werkt Staal aan een proefschrift over kunst en propaganda in de 21ste eeuw.

Niet zo verwonderlijk misschien dat Jonas Staal geëngageerd is met onderwerpen rondom democratie en burgerschap. Zijn moeder is docent CKV en wellicht is dit ooit van invloed geweest op de weg die de kunstenaar is ingeslagen en zijn vader studeerde  niet-westerse sociologie en gaf daarin ook les op een hogeschool. Geen vraag, maar een gegeven.

“Dat heeft mij ertoe gebracht na te denken over kunst in een bredere politieke en maatschappelijke constellatie.”

“….Veel van de voorrechten die we nu als normatief zien zijn ooit volstrekt utopische modellen geweest, zoals gelijk stemrecht en gelijke toegang tot onderwijs. Als je het zo bekijkt, is een utopisch concept als het basisinkomen ineens ook geen onbereikbaar ideaal meer.”

“…In de nasleep van de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh groeide mijn politieke bewustzijn. Daar kon ik mijn kunst niet langer van loskoppelen”

“… Als we ons geen andere wereld kunnen verbeelden, kunnen we deze ook niet realiseren”

Macht en werelden in relatie tot kunst

De War on Terror dwingt mensen te denken in termen van “Wij tegen Zij”, door een continue dreiging van aanstaande aanslagen te creëren. Terroristische daden, nucleaire aanslagen, biologische oorlogsvoering, anthraxbrieven en cyberaanvallen zijn dagelijks nieuws. Deze voortdurende constructie van vijandbeelden voedt nieuwe vormen van nationalisme en mensen worden door de berichtgeving in de media meegenomen om oorlogsvoering in het binnen- en buitenland te steunen omwille van democratisch gekozen regimes. Ondersteunende krachtige verbeeldingen van terreur worden gecreëerd door culturele praktijkbeoefenaars, zoals theatermakers, game designers, filmmakers en beeldend kunstenaars. Zonder oordeel te vormen, is het wel iets om bij stil te staan.

Kunst en politiek zijn sinds mensenheugenis met elkaar verbonden. Vele kunstenaars hielden en houden zich ermee bezig. Een tijd is het not-done geweest, omdat propaganda op de loer ligt. En dat is ook niet denkbeeldig, want hele oorlogen worden uitgevochten in de media.  Grote en kleine ‘oorlogen’: hoe ga je om met minderheden? Met andersdenkenden? Met afscheidingsbewegingen? Staal gebruikt zijn verbeeldingskracht voor het creëren van een ruimte waarin kunst niet alleen vragen over de wereld stelt, maar waarin zij ingezet wordt als mogelijkheid om nieuwe werelden en visies te verbeelden.

Hij gaat daarin ver. Het gaat hem om het fundamentele principe dat de politiek van blacklisting zelf een radicaal anti-democratische component van onze statelijke politiek vormt. In 2012 richt Staal New World Summit op, een artistieke en politieke organisatie die zich bezig houdt met het bedenken en vormgeven van alternative parliaments waar organisaties terecht kunnen die zich buiten een democratisch systeem bevinden. New World Summit organiseert debatten voor gemeenschappen die om welke reden dan ook geen toegang hebben tot een democratisch gekozen parlement. Voor iedere bijeenkomst wordt in samenwerking met architect Paul Kuipers een alternatief parlement getest. Sinds de oprichting in 2012 vonden er Summits plaats in Berlijn, Leiden, Kochi (India), Brussel, Derik (Rovaja, een door Syrië niet erkende, onafhankelijke staat) en Utrecht.

Een van de projecten waar hij nu mee bezig is, is het ontwikkelen van een alternatief parlement in Noord-Syrië. Een nieuwe Agora.

De beweging wil vanuit de conditie van stateloosheid kijken welke toekomst het concept ‘staat’ heeft in een tijdperk waarin de staat zich in een veelheid van crisissen bevindt. Hij bevraagt waarom een systeem is zoals het is en stelt het ter discussie. De gedachte is: de grenzen van deze wereld zijn niet natuurlijk. Ze zijn gecreëerd door mensen en kunnen dus ook weer veranderd worden door mensen. Zijn werk is regelmatig aanleiding geweest voor publiek debat. Zo werd hij na zijn project rondom Wilders gearresteerd en drie jaar lang vervolgd voor ‘bedreiging met de dood van een lid van de Staten-Generaal der Nederlanden’ en bij rechter vrijgesproken.

Zonder beeld kan de macht zich niet als zodanig herkenbaar maken

Naar het gelijkheidsideaal ook een onderschrift in bijvoorbeeld Turks, Marokkaans, Arabisch… ?

autobom1 Rotterdam (2006)

De Geert Wilders Werken (2005- 2008) foto Politiearchief Rotterdam

 

 

 

 

 

 

Het is zijn overtuiging dat de kunst onlosmakelijk met de politiek, met de macht is verstrengeld. Zo stelt hij  dat de kunst en de politiek een co-auteurschap vervullen in het vormgeven van de wereld zoals wij die kennen – bewust of niet; een wereld die gedefinieerd wordt door de democratische ideologie: het democratisme. En andersom; denk hierbij aan het verband tussen kunst en dictatoriale regimes uit de twintigste eeuw. Zo verbeelden filmmaker Leni Riefenstahl en architect Albert Speer de macht van Hitler.

Een vraag die hiermee samenhangt is het belang van een persoonscultus binnen populistische politieke stromingen en binnen de politiek in het algemeen.

L’Art pour l’art? Kunst souverein…. hoe neutraal is kunst? 

In reactie hierop is de regel nu misschien eerder dat van de kunst wordt verwacht dat ze open en tolerant is en geen instrument is of wordt  van dogma’s en niet-democratische-ideologieën. Een tegenpool vormt voor  en van propaganda. Zijn dit niet twee zijden van een medaille?

Cultuur inspireert, verbindt en zet aan tot nadenken, daarmee is het van grote waarde voor de samenleving. (PvdA)

Omdat een bloeiend, divers en kwalitatief hoogstaand kunstaanbod in sterke mate kan bijdragen aan het maatschappelijk welzijn is een substantieel staatsaandeel in de financiering van kunst verdedigbaar. (VVD)

Kunst, cultuur en erfgoed kunnen verbinden en onderscheiden. Ze helpen een samenleving om voortdurend op zichzelf te reflecteren. (D66)

Is het pleit bezorgen van deze ‘democratische vrijheid’ en ‘ideologische onafhankelijkheid’ als kernwaarden van het democratisme ook niet een vorm van ‘propaganda’ ? Namelijk het verbeelden van de democratische macht? Een macht die weliswaar niet is gestoeld op de visie van één partij of persoon, maar een macht die gestoeld is op consensuspolitiek. De opmerking van Staal in de Groene Amsterdammer van 28 oktober 2009 geeft mij te denken: hoe zit het met kunst en politieke verbeelding in Nederland?

Het gelijkheidsideaal, de vrijheid van meningsuiting en het recht vrijelijk elke religie te mogen belijden staan onvermijdelijk continu in spanning tot elkaar. [….] Het betekent dat de kunst net als de politiek vorm geeft aan de systemen waarin en waardoor wij leven. De kunst draagt dan verantwoordelijkheid voor de politiek, zoals de politiek dat voor de kunst doet.

Staal is lid van de Akademie van Kunsten

De geschiedenis van het woord terrorisme

Parliament Spaces (Dutch Design Awards Finalist, 2017)

Als de meerderheid gelooft dat een slechte dictator een goed man is, mag hij dan aan de macht komen? Kun je de baas over iemand zijn? Bestaan er slechte mensen? Waar komen ‘goed’ en ‘kwaad’ vandaan? Zouden mensen zich goed gedragen als er geen regels waren? Is het soms goed om geweld te gebruiken?  Is jouw mening altijd waar?

 

.

Dementiesimulator Into D’mentia

Dementiebril VR

Ik zou zo graag een keer een dag in zijn hoofd willen kruipen, zodat ik kan begrijpen wat hij meemaakt”.

Een simulatiefilm op een Virtual Reality-bril maakt het mogelijk even in de huid te kruipen van iemand die dementie heeft. Wat helpt om je beter te kunnen inleven. Een eraan gekoppelde e-learning sessie ondersteunt de reflectie op de waargenomen situatie, waardoor iemand beter in staat is om zich een helpende houding eigen te maken. De Dementiebril is onder 35 naasten van mensen met dementie getest. Wat vond het testpanel van deze toepassing?

  • 80% vond de Dementiebril nuttig.

  • 70% voelde zich zekerder in het uitvoeren van de zorgtaak.

  • 75% kon zich beter verplaatsen in zijn of haar naaste met dementie.

  • 97% vond de Dementiebril eenvoudig te volgen

  • 95% vond de Dementiebril duidelijk

  • 86% vond de Dementiebril gebruiksvriendelijk

  • 72% was tevreden over de Dementiebril

  • 83% zou de Dementiebril aanbevelen aan anderen

Social design

Een toepassing die niet zozeer met kunst heeft te maken, mc23b6972-3270-4b9a-906f-f31a7319062c.jpg&h=&w=270aar wel met design en productontwikkeling.  Een product dat in nauwe samenwerking met mantelzorgers wordt gemaakt. Een vorm van Social Design, dat voorziet in een antwoord op de vraag van mantelzorgers: wat gaat er toch om in het hoofd van mijn dierbare? Hoe beleeft deze de wereld? Het pakket is landelijk beschikbaar.

Service en mantelzorgondersteuning op locatie

Zorgorganisaties kunnen een licentie aanschaffen op de Dementiebril. (De kosten zijn afhankelijk van het aantal personen dat er gebruik van maakt, waarvoor een staffel is afgesproken, variërend van €17,10 (n250) / € 14,47 (n1000) exclusief de begeleiding door de licentiehoudende instelling  eenmalige aanschafkosten licentie en aanschaf van eigen Virtual Reality-apparatuur ).

Het Trimbos-instituut ontwikkelde de Dementiebril in samenwerking met Stichting Into D’mentia, Coolminds en IJsfontein dankzij een subsidie van Alzheimer Nederland en het PGGM Stimuleringsfonds.

Onderzoekend ontwerpen en impact van aandacht

Meer dan over ontwerpend onderzoek gaat het hier over onderzoekend ontwerpen. Ontwerpen in en voor de zorg begint met een aandachtsvolle houding van ontwerpers.Een gebied met kansen en mogelijkheden. Professionals in de zorg weten vaak niet wat de mogelijkheden zijn op het gebied van design en zorg of ‘stellen geen vragen in die geest’ om de zorg te verbeteren.  Ontwerpers zijn in staat op een nieuwe, verfrissende manier te kijken en nieuwe verbanden te leggen. Vanuit ontwerpend denken kun je een nieuwe blik , een andere kijk, andere vragen toevoegen om samen een ervaringsrijk leven en prettige leefomgeving dichterbij te brengen. En samen is: ontwerper, bewoner / gebruiker en zorgverlener. Dan wordt duidelijk welke aannames ook echt zo werken. Want wat voor de een werkt, werkt voor een ander niet.Verbinding tussen al deze partijen is (nog) niet vanzelfsprekend.

Gerelateerde werkvorm elders op dit blog

Sinterklaasfeest, genoeg tijd om standpunten bij elkaar te brengen?

BC fotografieZwarte piet

RTL neemt het voortouw en introduceert op de commerciële zender als alternatief de Schoorsteen Piet. De zender blijft daarmee dicht bij het oorspronkelijke verhaal, al breekt ze met de traditie van een roetzwarte Piet. Piet heeft vegen op zijn snoet, omdat ie door de schoorsteen moet. Het verhaal blijft overeind.

20161025_194118_resized

De NTR heeft dezelfde lijn als vorig jaar. Dus van alles wat, inclusief Zwarte Piet. De VVD hangt nog naar het beeld van de traditie, de PvdA neigt richting vernieuwing. Dus de emoties gaan nog steeds alle kanten op. De VN, behartiger van de Rechten van de Mens, volgt de gang van zaken kritisch.

Hoe zien kinderen Zwarte Piet?

Mesman et al. deden er onderzoek naar. Samenvattend : Nederlandse kinderen zijn zich sterk bewust zijn van de huidskleur en het onderdanige karakter van Zwarte Piet en zien hem voornamelijk als een fantasiefiguur  met positieve eigenschappen. Dat wil niet zeggen dat weerstand uiteindelijk niet tot verandering leidt. Dingen zijn al aan het veranderen. In het Sinterklaasjournaal zijn dit jaar naast Zwarte Pieten ook pieten met andere kleuren te zien. Daarnaast hebben veel merken besloten niet meer te adverteren met Zwarte Piet en de televisiezender RTL Nederland accepteert vanaf 2017 helemaal geen reclames meer waar Zwarte Piet in zit. De kans is groot dat de volgende generatie kinderen Zwarte Piet niet meer kent. Voor kinderen maakt het misschien weinig uit, als iemand die cadeautjes maar in hun schoen stopt.

Wat eraan vooraf ging:

Erik van Muiswinkel en Jochem Myer stoppen bij het Sinterklaasjournaal

Het is nog niet eens juni en Sinterklaas was al in het land.

De discussie over hoe Piet eruit ziet of moet zien, loopt nog steeds hoog op. De Nederlandse samenleving is verdeeld.  Zo wordt het lastig gidsen voor het Sinterklaasjournaal. Vooralsnog kiest NTR voor het middenveld. Niet voor de troepen uitlopen. Dit is ook in lijn met haar opdracht: een onafhankelijke, neutrale omroep zijn. NTR geeft dan ook aan niet het morele kompas voor Nederland te willen zijn. Andere omroepen mogen kleur bekennen. RTL doet dat ook, zo blijkt in oktober.

Kijk op werkelijkheid

Voor jonge kinderen is Sinterklaas werkelijkheid. Eén werkelijkheid! Veel ouders hebben hun eigen blik op die werkelijkheid. Of liever gezegd: verschillende werkelijkheden.

Is hier sprake van racisme of is het de uiting van een jarenlange traditie. Is Zwarte Piet racistisch en moet hij daarom worden afgeschaft zoals tegenstanders betogen?  Of volstaat het volgens meer gematigden om enkele elementen aan te passen? Of blijft alles bij het oude?

De gemoederen maken duidelijk dat cultureel erfgoed dynamisch is en feesten niet statisch zijn, omdat de wereld waarin ze plaats vinden veranderlijk is. In Nederland zijn overigens prenten ontdekt van voor WOII (1925)  in het kinderboek Sint Nicolaas van N. Mulders waarop de Pieten wit zijn….

Traditionele Piet verliest aanhang

Scholen in  Zuidoost-Brabant hielden het in 2015 vooral op zwart, al omarmden er een aantal de lijn van het Sinterklaasjournaal met roetpieten. In de grote steden in de Randstad is die inmiddels leidraad. In 2015 was op 33 scholen in het primair onderwijs in de stad Utrecht geen traditionele Zwarte Piet te bekennen. Dat geeft niet langer pas in een onderwijsomgeving die gericht is op het bieden van een veilige en prettige leeromgeving aan àlle kinderen, zo is de idee achter het besluit. Eenzelfde lijn bewandelde Stichting BOOR in Rotterdam, en de scholen in Den Haag. In Amsterdam riepen veel scholen in 2014 al op tot vernieuwing van Zwarte Piet. Volgens de PO-Raad denken scholen in de Randstad eerder aan een verandering, omdat de druk op de besluitvorming ten gunste van een andere aanpak daar groter is.

TV- Piet van het Sinterklaasjournaal maakt mogelijk het verschil

Op veel plekken is Zwarte Piet nog onderwerp van gesprek of het al dan niet tot verandering gaat komen. Zo redeneren besturen ook dat het aan een school zelf is om te bepalen hoe ze hiermee omgaan. Maar liefst 44% van het onderwijspersoneel geeft in 2015 aan dat de Sinterklaasjournaal-keuze wordt gezien als aanvoerder van het Pietenteam.

De barometer van de NTR staat eind mei op een Zwarte Piet in 2016 …

VN, Rechten van de Mens, Nationaal Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed

Een commissie van de Verenigde Naties sprak zich in augustus 2015 nog uit over de Nederlandse Sinterklaastraditie. De Commissie Tegen Rassendiscriminatie nam issues en afspraken onder de loep, waaronder de kwestie Zwarte Piet. De Zwarte Pieten -discussie zorgde ook internationaal voor reuring. Het College voor de Rechten van de Mens oordeelde in 2014 dat Zwarte Piet een stereotype figuur is. Mogelijk was dat 20 jaar geleden niet zo, en in oorsprong allerminst, nu wel. De verwachting is dat veranderingen wenselijk zijn in het huidige tijdsgewricht. De door de commissie gedane aanbevelingen voor de gewenste richting blijken lastig naar de praktijk toe. Hoe de keuze ook uitvalt, dat duidelijkheid van belang is, onderschrijft eigenlijk inmiddels iedereen. Ik verwacht dat het laatste woord hierover echter niet gezegd is! 100 BN-ers roepen NTR op tot stellingname. Dat Piet in het buitenland niet valt uit te leggen, vind ik eigenlijk geen argument. Dat een nationale traditie in de pas loopt met de tijdgeest wel. Niet voor de troepen uit, niet er achteraan. Wat is feit, wat is een mening. Hoe houd je in het redelijke oor voor elkaar? De vraag is dan: waaraan meet je af of het in de pas loopt?

Erfgoed ontstaat en wordt overgedragen in netwerken

‘Het kan best zijn dat het een onschuldige traditie was, maar het gaat om nu’, aldus Ineke Boerefijn, beleidsadviseur College voor de Rechten van de Mens.

Het Sinterklaasfeest staat op de lijst Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed. Inclusief Zwarte Piet, cadeautjes en surprises. Het heeft daarmee een beschermde status. Dergelijke beschermde nationale tradities moeten voldoen aan een aantal voorwaarden. Zo moet er een gemeenschap achterstaan die werkt aan de toekomst van de traditie. Plaatsing op de inventaris betekent dan ook niét dat binnen een traditie geen verandering mogelijk is.

Directeur Ineke Strouken van het VIE: “Het gaat om een traditie met enige geschiedenis en een gemeenschap die er achter staat en wil werken aan de toekomst van de traditie.”

DOE-DENK IDEE: discussie-inleef-feestcommité

Power Point geschiedenis-van-sinterklaas1

Tussen ‘Nee, er mag niets veranderen’ en  ‘Zwarte Piet moet weg’: oog voor wisselende perspectieven

I. Discussie rondom Zwarte Piet en het Sinterklaasfeest: verkennend onderzoek door Immaterieel Erfgoed. De discussie leent zich goed voor cultuureducatie. Het heeft alles te maken met enculturatie en acculturatie. Organiseer bijvoorbeeld een debat waarin verschillende rollen worden ingenomen. Kruip in de huid van:

  • directeur van een basisschool
  • vertegenwoordiger Landelijk Platform Slavernijverleden
  • Sint Nicolaas Genootschap
  • Pietitie (FaceBook actie)
  • mensen die zelf Zwarte Piet of Sinterklaas spelen
  • NTR, omroep die het Sinterklaasjournaal uitzendt
  • een antropoloog

II. Waarvoor zou jij een nationale feestdag willen invoeren en waarom?